กุฏิสโสภนชาดก (Kutisopana Jataka)

กุฏิสโสภนชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธ มีเมืองหลวงอันรุ่งเรืองนามว่าราชคฤห์ ในเมืองนี้มีอุบาสิกาผู้มีศรัทธาแก่กล้าเลื่อมใสในพระรัตนตรัยเป็นอย่างยิ่ง นางเป็นผู้มีทรัพย์สินมหาศาล ทว่ามิได้มีบุตรธิดาสืบสกุล นางจึงมักจะใช้เวลาส่วนใหญ่ในการบำเพ็ญกุศล สร้างวัดวาอาราม สร้างโรงทาน และช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยากอยู่เป็นนิตย์

วันหนึ่ง ขณะที่นางกำลังตรวจตราดูความเรียบร้อยของโรงทานที่นางอุปถัมภ์อยู่ สายตาของนางก็เหลือบไปเห็นชายหนุ่มผู้หนึ่ง รูปร่างผอมเกร็ง ผิวคล้ำ ซูบซีด นุ่งห่มผ้าระบาย ท่าทางอ่อนแรงราวกับจะล้มลุกคลุกคลาน เขาเดินโซซัดโซเซเข้ามายังโรงทาน พลางกุมท้องน้อยด้วยความหิวโหย

อุบาสิกาเห็นดังนั้นก็เกิดความสงสารยิ่งนัก นางรีบเข้าไปประคองชายหนุ่ม และพาเข้าไปนั่งยังที่อันสมควร พลางส่งอาหารอันโอชะไปให้เขารับประทาน ชายหนุ่มนั้นเมื่อได้ลิ้มรสอาหารอันเลิศรส ก็ค่อยๆ ฟื้นกำลังวังชาขึ้นมาบ้าง เขาเอ่ยขอบคุณอุบาสิกาด้วยน้ำเสียงแหบพร่า

“ข้าแต่ท่านผู้มีใจบุญ ขอท่านจงรับคำขอบคุณจากข้าพเจ้าด้วยเถิด ข้าพเจ้าเดินทางมาไกล ยากจนข้นแค้น หาที่พึ่งมิได้แล้ว”

อุบาสิกาเห็นความทุกข์ยากของชายหนุ่ม ก็ยิ่งเพิ่มพูนความเมตตา นางได้สอบถามถึงที่มาที่ไป และเมื่อทราบว่าชายหนุ่มผู้นี้ไม่มีที่พักอาศัย และกำลังเดือดร้อนอย่างแสนสาหัส นางจึงตัดสินใจที่จะช่วยเหลือเขาอย่างเต็มที่

“ท่านไม่ต้องห่วงใยไปเลย” อุบาสิกาเอ่ยด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน “ข้าพเจ้าจะให้ท่านพักอาศัยอยู่ที่กระท่อมเล็กๆ หลังวัดของข้าพเจ้า และจะคอยดูแลเรื่องอาหารการกินของท่านให้เอง ท่านจงพักผ่อนให้สบายกายสบายใจเถิด”

ชายหนุ่มนั้นดีใจเป็นล้นพ้น เขาขอบคุณอุบาสิกาอีกครั้ง และรีบไปยังกระท่อมตามที่อุบาสิกาบอก เขาได้พักอาศัยอยู่ในกระท่อมนั้นอย่างสุขสบาย และมีอาหารประทังชีวิตทุกวัน

เวลาผ่านไปไม่นาน ชายหนุ่มผู้นั้นก็เริ่มมีสุขภาพพลานามัยที่ดีขึ้น ร่างกายที่เคยผอมเกร็งก็กลับมาสมบูรณ์ แข็งแรง ผิวพรรณผ่องใสขึ้นเป็นลำดับ เขาเป็นคนฉลาด มีไหวพริบ และขยันขันแข็ง

วันหนึ่ง อุบาสิกาได้เรียกชายหนุ่มมาพบ และเอ่ยขึ้นว่า “ท่านได้พักอาศัยอยู่ที่นี่มาสักระยะหนึ่งแล้ว ข้าพเจ้าเห็นว่าท่านเป็นคนมีความสามารถ และมีความคิดดี ข้าพเจ้าอยากจะมอบหมายงานบางอย่างให้ท่านทำ เพื่อเป็นการตอบแทนน้ำใจของข้าพเจ้า”

ชายหนุ่มนั้นดีใจ และตอบรับด้วยความยินดี เขาได้ทำงานต่างๆ ที่อุบาสิกามอบหมายให้ด้วยความซื่อสัตย์ และตั้งใจ เขาช่วยดูแลทรัพย์สินของอุบาสิกา ช่วยจัดการกิจการต่างๆ ให้เรียบร้อย และด้วยความเฉลียวฉลาดของเขา กิจการของอุบาสิกาก็เจริญรุ่งเรืองยิ่งขึ้นไปอีก

อุบาสิกาเห็นดังนั้นก็ยิ่งพึงพอใจในตัวชายหนุ่ม นางจึงยกบุตรสาวเพียงคนเดียวของนาง ซึ่งเป็นหญิงสาวที่งดงาม เฉลียวฉลาด และมีกิริยามารยาทงดงาม ให้แก่ชายหนุ่มผู้นั้น เพื่อเป็นภรรยา และให้เขาได้ช่วยสืบทอดกิจการของตระกูลต่อไป

ทั้งสองได้ใช้ชีวิตร่วมกันอย่างมีความสุข และมีฐานะมั่งคั่งร่ำรวยยิ่งขึ้นไปอีก

แต่แล้ววันหนึ่ง ขณะที่ชายหนุ่มกำลังนั่งพิจารณาดูทรัพย์สมบัติของตนเอง เขาก็นึกถึงอดีตที่ผ่านมา ความยากจนข้นแค้นที่เคยประสบ เขาตระหนักได้ว่าทั้งหมดนี้เป็นเพราะบุญกุศลที่อุบาสิกาได้เคยทำไว้ และเพราะความเมตตาของนางที่ช่วยเหลือเขาในยามตกทุกข์ได้ยาก

เขาจึงเกิดความรู้สึกซาบซึ้งใจอย่างสุดซึ้ง และมีความคิดที่จะตอบแทนบุญคุณของอุบาสิกาให้มากกว่านี้ เขาได้เข้าไปกราบท่านอุบาสิกา และเอ่ยขึ้นว่า “ท่านอุบาสิกาผู้มีพระคุณ ข้าพเจ้าขอขอบคุณท่านอย่างสุดซึ้ง ที่ท่านได้ช่วยเหลือข้าพเจ้าในยามที่ข้าพเจ้าไม่มีอะไรเลย ท่านได้ให้ที่พัก ให้ที่พักพิง ให้การศึกษา และให้โอกาสแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะไม่มีวันลืมบุญคุณของท่านได้เลย”

อุบาสิกาเมื่อได้ฟังดังนั้น ก็ยิ้มอย่างอ่อนโยน “ท่านไม่ต้องขอบคุณข้าพเจ้าหรอก ความสุขของท่าน คือความสุขของข้าพเจ้าเสมอมา ข้าพเจ้าเพียงแต่หวังว่าท่านจะใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่า และทำประโยชน์ให้แก่ผู้อื่นต่อไป”

ชายหนุ่มนั้น ได้นำคำสอนของอุบาสิกาไปปฏิบัติ เขาได้ใช้ทรัพย์สมบัติที่ตนเองมี สร้างโรงทาน สร้างวัด และช่วยเหลือผู้ยากไร้เช่นเดียวกับที่อุบาสิกาเคยทำ

เมื่อสิ้นอายุขัย ทั้งสองก็ได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดุสิต เสวยทิพยสมบัติอันมโหฬาร

ในชาติสุดท้ายของพระโพธิสัตว์ พระองค์ได้เกิดเป็นชายหนุ่มผู้ยากไร้ ที่ได้รับการช่วยเหลือจากอุบาสิกาผู้ใจบุญ ซึ่งในชาติที่แล้วคือพระนางมัทรี